علل بروز درد زانو چیست؟

علل بروز درد زانو چیست؟

درد های زانو

سالانه عده ی زیادی از مردم جهت معالجه ی دردهای زانو به پزشک خانواده ی خود یا متخصصین ارتوپدی ، متخصصین روماتولوژی یا پزشک متخصص درد مراجعه می کنند. زانو بزرگترین مفصل بدن انسان است که بدلیل تحرک بسیار و تحمل وزن زیاد، دچار آسیب ها و مشکلات متعددی می گردد. درد زانو ممکن است مستقیما مربوط به خود مفصل زانو بوده یا اینکه مربوط به اختلالات فضای بین مفصلی (بورسا) یا تاندونهای اطراف زانو و بافتهای اطراف مانند غضروف و لیگامانها باشد. گاهی اوقات نیز درد زانو ناشی از مشکلات مفصل ران در لگن بوده یا اینکه مربوط به استخوانهای ساق پا می باشد که در زانو احساس می شود.

آناتومی زانو:

زانو بعنوان بزرگترین مفصل بدن، مانند لولا عمل می کند و قادر به حرکات پیچیده ای است که مهم ترین آنها خم کردن(flexion)  و دراز کردن(extension) پا است. زانو همچنین می تواند در یک حالت ثابت قفل شود. زانو از سمت بالا با استخوان ران (فمور) و از پایین با دو استخوان ساق پا (تیبیا و فیبولا) مجاورت دارد. یک استخوان پهن و نسبتا بزرگ بنام کشک زانو (استخوان پاتلا) نیز در حد واسط استخوان فمور و تیبیا قرار دارد. مفصل زانو با داشتن سطوح نرم و لغزنده این امکان را فراهم می کند که استخوان ران یا استخوانهای ساق پا به آسانی بر روی زانو در جهات مختلف حرکت کنند. هرگونه آسیب به غضروف، لیگامانها و سایر بافتهای اطراف زانو منجر به اختلال در عملکرد زانو و مشکلات حرکتی در آن شده و درد ایجاد می کند.  

برای درک بهتر عملکرد زانو بجای اینکه زانو را یک مفصل واحد در نظر بگیریم می توانیم آن را متشکل از دو مفصل در نظر بگیریم که در یک فضای مفصلی واحد (حفره ی سینوویال) قرار گرفته اند: 1) مفصل حدفاصل ران و زانو 2) مفصل حد واسط ران و استخوان ساق پا.

منیسک زانو(meniscus)  : 

 در محل مجاورت استخوان ران (فمور) و استخوان بزرگ ساق پا (تیبیا) دو ساختار بسیار مهم و اساسی از جنس غضروف بنام منیسک داخلی و منیسک کناری  وجود دارد. منیسک ها نقش ضربه گیر را دارند و نیروی وارد شده از استخوان ران را به ساق پا منتقل می کنند. این غضروف ها انعطاف و لغزندگی زیادی دارند و بر اثر فشار قادر به تغییر شکل در جهات مختلف می باشند که بدین ترتیب حرکت زانو در جهات مختلف مقدور می گردد.  از نظر آناتومی منیسک ها رگ خونی ندارند و تغذیه ی آنها فقط از طریق مایع بین مفصلی (مایع سینوویال) تامین می شود، بنابراین در صورت آسیب ترمیم آنها بسیار مشکل بوده و به آسانی پس از جراحات بهبود نمی یابند.

لیگامانهای زانو:

لیگامانها اجزای طنابی  شکلی هستند که ثبات و استحکام مفصل زانو را در جهات مختلف فراهم می کنند (بالا، پائین، جلو  و پشت و طرفین) و از حرکت بیش از اندازه ی استخوان ساق پا در جهات مختلف جلوگیری می کنند. در غیر این صورت مفصل زانو بسیار مستعد در رفتگی و بی ثباتی می باشد.

تاندون عضله ی چهار سر ران:

کشکک زانو (استخوان پاتلا) از بالا به ران وصل می شود. عضله ای بنام عضله ی چهار سر ران، ران را به کشک زانو متصل می نماید و حد واسط آن تاندون عضله ی چهار سر ران است. این تاندون نقش مهمی در حرکات زانو دارد از جمله دراز کردن زانو و صاف کردن آن. این تاندون شدیدا مستعد کشیدگی و پیچ خوردگی می باشد.

کیسه های بین مفصلی (بورسا):

بورساها از جمله مهم ترین اجزای مفصل زانو می باشند که به آنها فضای سینوویال نیز گفته می شود. بورسا حفره یا فضایی ساک مانند و محتوی مایعی نرم و لزج بنام مایع سینوویال یا مایع بین مفصلی است. وجود چنین ترکیب نرم و لغزنده ای سبب می شود که سطوح مختلف داخلی مفصل به نرمی و سهولت بر روی یکدیگر بلغزند و حرکت کنند. زمانی که حجم مایع مفصلی کاهش می یابد و به اصطلاح عامیانه خشک می شود، حرکت مفصل با دشواری انجام می گیرد و اجزای مفصل بجای اینکه به راحتی بر روی یکدیگر حرکت کنند، بر روی یکدیگر می سایند و مفصل دچار ساییدگی و تحلیل می گردد.

بورسا یا فضای سینوویال درون یک غشای محافظ بنام غشای سینوویال قرار گرفته است و توسط رگ های خونی در اطراف آن تغذیه می شود. مایع سینوویال از درون همین عروق خونی بداخل فضای بورسا ترشح می شود.

تورم و التهاب بورسا:

التهاب در بورسا یعنی فضایی که همه ی اجزای زانو در آن قرار گرفته اند شامل عضلات، تاندونها و لیگامانها و غیره،  می تواند سبب آسیب به تک تک اجزای زانو و ایجاد درد در کل زانو گردد. عوامل مختلفی ممکن است سبب التهاب بورسا گردند از جمله:

ترشح یا تجمع بیش از اندازه ی مایع بین مفصلی، کار کشیدن زیاد از زانو و حرکات تکراری مداوم، کاربرد نادرست مفصل زانو، عفونت.

تشخیص اختلالات زانو:

از آنجایی که مشکلات مربوط به زانو علل بسیار گسترده ای داشته و در اثر عوامل متفاوتی ایجاد می گردند، تشخیص بیماری  که منجر به درد و عدم کارکرد صحیح زانو می گردد طی مراحل زیر توسط پزشک متخصص صورت می گیرد:

1) معاینه ی فیزیکی دقیق، تستها و مانورهای مختلف زانو 2) تست های آزمایشگاهی (تست خون) 3) رادیوگرافی  و سایر روشهای تصویر برداری.

عوامل شایع در ایجاد اختلالات و دردهای زانو:

عوامل مربوط به استخوان و فضای بین مفصلی:

• شکستگی

• جابجایی مزمن کشکک زانو 

• تومور استخوانی

• تومور بافت سینوویال

• عدم ثبات و ناپایداری مفصل زانو

• آرتریت زانو (آرتروز)

• تشکیل استئوفیت

• عفونت فضای بین مفصلی

• التهاب فضای بین مفصلی

عوامل مربوط به ساختارهای اطراف مفصل:

• التهاب بورسا

• التهاب تاندون ها

• Adhesive capsulitis

• ناپایداری مفصلی

• کشیدگی عضلانی

• پیچ خوردگی 

• عفونت اطراف مفصلی بدون درگیر شدن فضای مفصلی

بیماری های سیستمیک:

• روماتیسم مفصلی

• نقرس

• آرتریت نوروپاتیک

• سندرم ریتر

عوامل مربوط به سایر اجزای بدن:

• فیبرومیالژیا

• سندرم درد میوفاشیال

• مشکلات ستون فقرات در ناحیه کمر و رادیکولوپاتی (تحت فشار بودن اعصاب ناحیه کمر)

• تومورهای لگنی

• فتق کشاله ران

عوامل مهمی که در تشخیص علت درد زانو باید درنظر گرفته شود: 

• حاد یا مزمن بودن دردزانو: چگونگی شروع درد و زمان آغاز آن و روند پیشرفت درد عامل مهمی در تشخیص علت زانو درد می باشد. عموما شرایط مرتبط با آرتریت دردهای مزمن زانو و سایر مفاصل بدن را  سبب می شوند. در صورتی که ظهور دردهای حاد در زانو (بغیر از زمانی که عامل آن جراحت و آسیب باشد) می تواند نشانه ی وجود بیماری های جدی تری باشد که  در صورت عدم تشخیص و درمان به موقع می تواند سبب آسیب دائم به زانو گردد.

• سن بیمار: سن بیمار راهنمای خوبی برای تشخیص علت زانو درد می تواند باشد. در کودکان و نوجوانان زانو درد ممکن است نشانه ی وجود بیماری های مهم دیگر باشد و نباید به طور اتوماتیک به رشد و قد کشیدن آنها نسبت داده شود.

• آسیب یا جراحت: زانو هایی که دچار آسیب شده اند تحت دو اقدام فوری قرار می گیرند: 1) تسکین درد و التهاب با دارو درمانی 2) تصویر برداری سریع و بموقع با MRI جهت تشخیص نوع آسیب. در صورتی که آسیب جدی بوده و موجب جابجایی، پارگی، شکستگی و جراحت اجزای زانو شده باشد اقدامات سریع درمانی مانند جراحی صورت می گیرد.

• وجود تب: زانو درد حاد و وجود هم زمان تب می تواند نشانه ی خطرناکی باشد که باید جدی گرفته شود. در این حالت تشخیص افتراقی بیماری های متعددی مطرح می شود: تب روماتیسمی، فارنژیت استرپتوکوکی، عفونت مفصل زانو، بیماری های عروقی کلاژن  (بیماری های خود ایمنی) و بیماری لایم.

• وجود درد در سایر مفاصل بدن: پلی آرترالژی یعنی وجود درد در سایر مفاصل بغیر از زانو می تواند نگران کننده باشد. گرچه در افراد مسن تر این علائم عموما مربوط به آرتروز است، در مورد همه  ی افراد نباید فورا به این نتیجه رسید که زانو درد بخشی از نشانه های آرتروز است. لازم است دقت بیشتری صورت گیرد و وجود بیماری های دیگر نظیر بیماری های بافت پیوندی یا روماتیسم مفصلی در بیماران جوان مد نظر قرا بگیرد.

• ظهور جوش های پوستی (راش): جوش پوستی همزمان با زانو درد می تواند نشانه ی برخی از بیماری ها باشد نظیر: بیماری لایم، لوپوس اریتماتوزوس سیستمیک، تب روماتیسمی، بیماری درماتومیوزیت و آرتریت گونوکوکی.

• ضعف عضلانی: ظهور ضعف عضلانی و زانو درد بطور همزمان احتمال وجود بیماری های بافت پیوندی را افزایش می دهد مانند: پلی میالژیا روماتیکا و پلی میوزیت. بیماری های بدخیم و متاستازهای سرطانی ، بیماری درماتومیوزیت در بیماران جوان احتمالات دیگر هستند.

• سایر علائم عمومی مانند ضعف، بی اشتهایی و بدحالی، کاهش یا افزایش ناگهانی وزن: می توانند نشانه ی وجود بیماری های سیستمیک جدی باشند و باید با دقت مورد بررسی قرار بگیرند.

• مصرف داروهای جدید

• مصرف داروهای ضد لخته: بیمارانی که تحت درمان با داروهای ضد لخته هستند (مانند وارفارین) از نظر دردهای زانو و بررسی احتمال وجود بیماری های حاد بافت پیوندی (مانند آرتریت عفونی) باید مورد دقت خاص قرار بگیرند. ظهور تب یا سایر علائم بدحالی عمومی در این بیماران باید جدی گرفته شود.

• مصرف کورتون ها در زمان اخیر

• کاهش تدریجی دوز داروی کورتونی در زمان اخیر

• گزیدگی توسط کنه: بیماری لایم  نوعی بیماری عفونی است که پس از کنه گزیدگی می تواند سبب زانو درد شدید گردد و اگر درمان نشود منجر به آسیب دائمی زانو می شود.در این بیماری نوعی راش پوستی  وسیع و قرمز رنگ در اطراف محل گزیدگی دیده می شود.